Um Áramót
Nú eru liðin tvö og hálft ár frá því að Flóahreppur var stofnaður með sameiningu þriggja sveitarfélaga hér í Flóanum. Það er því ekki úr vegi að staldra aðeins við og skoða hvernig gengur að byggja upp nýtt sveitarfélag og hvaða verkefni eru framundan.
Ég gerði mér alltaf grein fyrir því að sameining sveitarfélaganna myndi kalla á ýmsar breytingar og aðra nálgun við úrlausn viðfangsefna en áður. Mér hefur samt fundist það mikilvægt að flana ekki að breytingum og ætla sér ekki að ráðast í allt í einu.
Það er nauðsynlegt að umræða í samfélaginu fái að njóta sín og að sveitastjórnarmenn séu vel upplýstir um þau rök sem færð eru fyrir hverju máli bæði með og á móti. Það er einnig nauðsynlegt að almenningur í sveitarfélaginu hafi tækifæri til þess að fylgjast með hvað sveitarstjórn er að fást við á hverjum tíma og hafi tækifæri til þess að koma sínum skoðunum á framfæri. Þetta á við í öllum sveitarfélögum enn er ennþá mikilvægara þegar verið er að stofna nýtt sveitarfélag eftir sameiningu.
Það er æskilegt að sem mest samstaða náist um málefnin og framkvæmd þeirra. Það þýðir samt ekki að ekki eigi að taka ákvörðun um neitt nema alger samstaða náist um öll mál. Það myndi aðeins þýða að hætta væri á stöðnun og verkefnin væru fyrst og fremst að bregðast við utanaðkomandi þróun án þess að verið væri með neinum marktækum hætti að hafa áhrif á hana. Því verður sveitarstjórn ávallt að hafa kjark til þess að taka þá ákvörðun sem hún telur rétta á hverjum tíma með hagsmuni sveitarfélagsins og samfélagsins í huga. Þá er mikilvægt að taka meiri hagsmuni fram yfir minni og langtímahagsmuni fram yfir skammtímahagsmuni.
Á margan hátt var staða Flóahrepps góð strax í upphafi. Hér var til staðar hópur af áhugasömu fólki sem hafði áhuga á uppbyggingu nýs sveitarfélags. Hér var búið að sameinast um skóla og leikskóla með góðum árangri. Skólarnir höfðu á að skipa mjög hæfu starfsfólki og traust samfélagsins til þessarra höfuðstofnana sveitarfélagsins var mjög gott. Fjárhagstaða var traust og skuldir ekki miklar en verkefnin mörg. Eitt af markmiðum með sameiningunni var t.d. að geta ráðið sveitarstjóra í fullt starf og koma á fót starfsemi á skrifstofu fyrir sveitarfélagið. Hér var ekki um það að ræða eins og víða við sameiningu sveitarfélaga að minni sveitarfélög sameinast stærri sem hafa á að skipa starfsfólki og embættismönnum sem einfaldlega taka yfir starfsemi minni sveitarfélaganna.
Verkefni sveitarfélaga eru nokkuð umfangsmikil og skyldur þeirra margvíslegar. Hér á Suðurlandi eins og víða annarsstaðar hafa sveitarfélögin með sér samstarf um rekstur ýmissa verkefna. Má þar t.d. nefna byggðasamlög tengd SASS eins og Skólaskrifstofuna, Heilbrigðiseftirlitið, Sorpstöð Suðurlands og Atvinnuþróunarfélag Suðurlands. Einnig eru verkefni tengd Héraðsnefnd Árnesinga eins og Byggðasafnið, Héraðsskjalasafnið og Listasafnið. Einnig má nefna fleiri verkefni eins og Almannavarnarnefnd Árnesinga, Héraðsbókasafnið og Tónlistarskólann. Flóahreppur á einnig í samstarfi við önnur sveitarfélög um mál eins og byggingar- og skipulagsmál, félags- og barnaverndarmál, brunavarnarmál, afréttarmál, skólamál og vatnsveitumál auk ýmissa annarra smærri verkefna. Með því að standa saman að rekstri þessarra mála eru sveitarfélögin að ná fram betri árangri og öflugri þjónustu fyrir mun minni kostað en ella. Vissulega hafa þau ekki eins mikla stjórn á málunum eins og ef þau stæðu ein að rekstrinum. Það hefur hins vegar sýnt sig að hagsmunir sveitarfélaganna fara að langmestu leiti algerlega saman og hefur samstarfið að flestu leiti gengið mjög vel.
Ég ætla hér að gera grein fyrir eitthvað af þeim verkefum sem sveitarfélagið er að fást við og tek hvern málaflokk fyrir sig eins og þeir eru skilgreindir í bókhaldi sveitarfélaganna.
Skatttekjur.
Skatttekjur Flóahrepps hafa á síðustu árum skiptst í aðalatriðum þannig
· Útsvar 38 – 40 %
· Fasteignaskattar 6-8 %
· Jöfnunarsjóður sveitarfélaga 50 – 56 %
Hlutfall tekna úr jöfnunarsjóði er mjög hátt og með því hæsta sem um getur. Skýringar á því eru nokkrar, m.a. hefur Flóahreppur fengið sérstök framlög á þessu kjörtímabili vegna sameiningarinnar. Þessum framlögum er ætlað að mæta kostnaði vegna sameiningar og eru greidd á fyrsta kjörtímabili eftir sameiningu en falla síðan alveg niður. Einnig er Flóahreppur að fá greiddar töluverðar upphæðir í tekjujöfnunarframlag sem kemur til vegna þess að meðaltekjur hér í sveitarfélaginu eru fremur lágar eins og víða á svæðum þar sem landbúnaður er aðalatvinnugreinin og útgjaldajöfnunarframlag sem kemur fyrst og fremt til vegna mikils skólaaksturs. Flóahreppur er hinsvegar ekki að fá neitt úr svo kölluðu aukaframlagi sem nokkuð hefur verið rætt um á síðustu vikum og því hefur skerðing á því engin áhrif hér.
Það er ekki mjög þægileg staða til framtíðar að vera í jafn miklum mæli háð greiðslum úr jöfnunarsjóði. Þó að það sé fullkomlega eðlilegt að aðstöðumunur sveitarfélaga sé með einhverjum hætti jafnaður með þessum hætti er erfitt að treysta því til framtíðar. Reglum sjóðsins getur verið breytt fyrirvaralítið. Tekjur sjóðsins eru háðar heildarskatttekjum í landinu og ákvörðun stjórnvalda hverju sinni.Tekjufall eins og nú er fyrirsjáanlegt í þjóðfélaginu hefur veruleg áhrif.
Félagsþjónustan
Eitt af megin skyldum sveitarfélaga er að standa að félagsþjónustu og barnaverndarmálum í sínu sveitarfélagi. Þó ekki sé um stóran þátt í rekstri Flóahrepps að ræða er þetta eitt af mikilvægustu atriðunum í þjónustu sveitarfélagsins. Það er grundvallaratriði að þessum málum sé sinnt af fagmennsku og að úrræði sem gæti þurft að grípa til séu fyrir hendi.
Þegar Flóahreppur var stofnaður var til staðar samningur milli allra gömlu sveitarfélaganna þriggja og Árborgar um sameiginlega félags- og barnaverndarnefnd. Samkvæmt lögum þarf íbúafjöldi á bakvið hverja barnaverndarnefnd að vera að lágmarki 1500 íbúar og því nauðsynlegt fyrir Flóahepp að hafa samstarf um þau málefni við önnur eða annað sveitarfélag. Liður í þessu samkomulagi var að gera átti þjónustusamning um aðgang gömlu sveitarfélaganna að starfsfólki Fjölskyldumiðstöðvar Árborgar til að sinna þeim verkum í þessum málaflokki sem nauðsynlegt er að fagfólk vinni.
Þegar til átti að taka treysti Sveitarfélagið Árborg sé ekki til að standi við þennan samning. Bæði var það svo að eins og samningurinn var átti Flóahreppur að tilnefna einn aðila í nefndina en Árborg hina 4. Sú staða gat komið upp að fulltrúi Flóahrepps hefði oddaaðstöðu í nefndinni á milli minni- og meirihluta í Árborg og það gátu Árborgarmenn ekki sætt sig við. Þetta vorum við í sveitastjórn Flóahrepps tilbúin að endurskoða og finna einhvern annan flöt á. Hitt var svo líka að vegna starfsmannaeklu hjá Fjölskyldumiðstöð Árborgar töldu þeir sig ekki heldur geta staðið við gerð þjónustusamningsins. Að okkar mati var það grundvallaratriði ef stofna ætti til samstarfs um þessi mál að tryggja Flóahreppi öruggt aðgengi að menntuðu starfsfólki á þessu sviði til að tryggja eins mikla fagmennsku og festu í þessu málum og hægt er.
Eftir að það var ljóst að ekki var hægt að framkvæma þetta með Árborgarmönnum þannig að þeir hagsmunir sem Flóahreppur var að leita eftir væru tryggðir var ákveðið að leita til annara sveitarfélaga á svæðinu um samstarf í þessum málaflokki. Uppsveitir Árnessýslu þ.e. Skeiða og Gnúpverjahreppur, Hrunamannahreppur, Bláskógabyggð og Grímsnes og Grafninshreppur hafa haft með sér samstarf í þessum málum um nokkurt skeið. Meðal þessarra sveitarfélaga var áhugi á að fá Flóahrepp inn í samstarfið til þess að styrkja það samstarf enn frekar. Þetta eru þau sveitarfélög sem Flóahreppur á hvað mesta samleið með hér á svæðinu. Þau eru nokkuð svipuð samfélagslega séð og hafa með sér ákveðna félagslega samleið m.a. innan SASS og Héraðsnefndar. Það þótti því eðlilegast fyrir Flóahrepp að óska eftir samstarfi við þau um þessi mál. Eftir nokkrar umræður og vangaveltur m.a. um umfang og framkvæmd þjónustunnar á svæðinu samþykku öll sveitarfélögin að Flóahreppur kæmi inn í þetta samstarf. Samstarfið er fyrst og fremst um sameiginlega félagsmála- og barnaverndarnefnd og sameiginlegan Félagsmálafulltrúa og rekstur þess embættis.
Fræðslu- og uppeldismál.
Þetta er sá málaflokkur sem er lang umfangsmestur í rekstri sveitarfélagsins en til hans fara yfir 60 % af skatttekjunum. Víða hafa breytingar í skólamálum valdið hvað mestum erfiðleikum í þeim sveitarfélögum þar sem sameining hefur orðið. Það var mikil gæfa fyrir Flóahrepp hvernig staðið var að sameiningu á grunnskólunum og leikskólunum áður en sveitarfélögin voru sameinuð.
Leikskólinn Krakkaborg í Þingborg hefur stækkað jafnt og þétt frá því hann var stofnaður. Á hverju ári hefur fjölgað í flestum árgöngum og ef sama fjölgun verður áfram í sveitarfélaginu á börnum á leikskóla aldri er ekki langt í að húsnæði skólans verði of lítið. Starfsmönnum hefur að sjálfsögu einnig fjölgað og er leikskólinn orðinn nokkuð stór vinnustaður. Mikilvægt er að þeir fjármunir sem varið er í rekstur skólans nýtist vel og þá á ég við með hagsmuni leikskólabarnanna að leiðarljósi. Samstarf Krakkaborgar og Flóaskóla hefur verið mjög gott og unnið hefur verið að því að efla það enn frekar. Með því móti koma börnin betur undirbúin er þau hefja nám í grunnskóla. Einnig er nauðsynlegt að kanna betur hvort ekki sé hægt að ná einhverri hagræðingu í rekstri með meiri samvinnu þessarra skólastofnanna sveitarfélagsins.
Ýmsar lagfæringar og endurbætur hafa verið unnar á húsnæði leikskólans á síðustu árum. Lagt hefur verið nýtt hitalagnakerfi í húsið, skipt um þak á byggingunni auk ýmissa lagfæringa innanhúss sem miða eiga að því að auka nýtingar möguleika hússins og bæta vinnuaðstöðu bæði barnanna og starfsfólksins.
Flóaskóli nýtur mikils traust hér í samfélaginu og þar hefur verið unnið mjög gott starf frá upphafi undir öruggri stjórn skólastjóra. Eins og í leikskólanum hefur nemendum fjölgað á hverju ári og eru árgangar nú að jafnaði hátt í tíu nemendur. Með fjölgun nemenda í hverjum árgangi hefur vaknað áhugi á að taka allan grunnskólan hingað heim og hætta að keyra 8, 9, og 10 bekk á Selfoss og kenna þeim þess í stað í Flóaskóla. Fræðslunefnd hélt íbúafund um skólamál 17. apríl s.l. Þar kom fram eindreginn vilji til þess að taka allan grunnskólan heim. Fræðslunefnd lagði síðan til að ráðist yrði í þetta verkefni strax næsta haust með því að byrja á að kenna 8. bekk. 9 bekk yrði síðan bætt við haustið 2010 og allur grunnskólinn væri kominn í Flóaskóla frá og með haustinu 2011. Sveitastjórn hefur samþykkt að kennsla 8. bekkjar hefjist næsta haust og stefna að undirbúningi fyrir því að taka allan grunnskólan heim eins og fræðslunefnd leggur til.
Hér er um mjög metnaðarfullt verkefni að ræða og mikilvægt að vel takist til. Markmið með svona breytingum er að geta gert hlutina betur fyrir sama pening. Ljóst er að stækkun á húsnæði Flóaskóla er nauðsynleg og reyndar hvort sem árgöngunum verði fjölgað eða ekki. Sveitastjórn skipaði í starfshóp til að kanna nýtingamöguleika á því húsnæði sem er til staðar á staðnum og meta þörf á stækkun og hvaða möguleikar væru til þess. Þessi starfshópur hefur sett fram hugmyndir um stækkun húsnæðisins innan núverandi lóðar og lagt fram grófar áætlanir um kostnað við uppbyggingu.
Framundan er að tryggja fjármögnun til byggingar og vinna nýtt deiliskipulag á svæðinu og hanna bygginguna. Hér verður að hafa að leiðarljósi að byggja hagkvæmt og þeir fjármunir sem varið verður til uppbyggingar nýtist sem allra best. Hvorki má byggja of stórt eða of lítið og taka þarf tillit til mögulegrar stækkunnar í framtíðinni og áframhaldandi þróunar á þeirri aðstöðu sem er á svæðinu. Ég bind miklar vonir við þetta verkefni og er sannfærður um að við höfum alla burði til þess að geta gert þetta vel. Ég held að þetta eigi eftir að styrkja þetta samfélag sem við búum í og skila okkur ennþá sterkari einstaklingum að loknu grunnskólanámi.
Kennsla elstu árganga skólaskyldunnar af því svæði sem nú er Flóahreppur hefur verið á Selfossi í áratugi. Eftir að sveitarfélögin tóku við rekstri gunnskólanna hefur verið um samstarf sveitarfélaganna á svæðinu að ræða. Ekki var um eiginlegan samning að ræða milli sveitarfélganna fyrr en árið 2006 að gert var samkomulag milli Flóahrepps og Árborgar um þessi mál. Um er að ræða samning um kennslu unglinga úr Flóahreppi á Selfossi ásamt aðgengi þeirra að félgasmiðstöðinni Zelsíusi á Selfossi. Samningur þessi tryggir okkar unglingum rétt á kennslu og ákveðinni þjónustu á Selfossi sem Flóahreppur greiðir sveitarfélaginu Árborg fyrir. Ekki er um neina aðkomu Flóahrepps að reksti þessarra stofnanna að ræða enda hefur aldrei verið um slíkt að ræða. Greiðslurnar taka aftur á móti mið af rekstarkostnaði Árborgar við að reka þær. Samstarf við bæjar- og skólayfirvöld á Selfossi hafa í gegnum árin verið ágæt og þær breytingar sem nú eru fyrirhugaðar eru ekki vegna einhverrar óánægju með þetta samstarf. Hitt er annað mál að með því að reka skóla sjálf fyrir þennan aldurhóp getum við lagt áherslur á það sem okkur finnst skipta máli og passar betur við það samfélag sem við erum í.
Skólaakstur er stór rekstarakostnaður við fræðslumál hér í sveit. Þó Flóahreppur teljist ekki mjög stór í ferkílómetum talið er vegakerfið mjög langt og flókið. Einnig hefur það töluvert meiri kostnað í för með sér að við höfum verið að keyra í tvo skóla á sitthvorum staðnum. Það sem þó hefur hjálpað okkur að halda þessum kostnaði niðri er að hingað til hefur verið hægt að skipuleggja skólastarfið innansveitar þannig að hægt hefur verið að nota sömu skólabílana til þess að keyra í báða skólana. Sveitastjórn lét skoða sérstaklega hvort og þá hvernig hægt væri að að halda niðri kostnaði við aksturinn án þess að skerða þjónustuna. Jafnframt því hefur verið kannað hvernig akstri skólabarna heim af Selfossi er best háttað með tilliti til þarfa nemendanna. Skólastarf þar er ekki endilega skipulagt með hliðsjón af skólaakstri og því passar sama tímasetning á ferðum skólabílsins ekki fyrir alla nemendur. Ýmislegt annað getur einnig spilað þar inn í eins og þátttaka í íþróttum og tónlistarskóla.
Ekki var farið í það að bjóða aksturinn út heldur var samið við skólabílstjórana sem hafa sinnt þessum akstri. Samið var til nokkurra ára um ákveðið verð pr. km. og upphæðin bundin vísitölu. Það var mat sveitastjórnar að með þessum hætti væri hægt að tryggja bestu þjónustuna og halda kostnaði í lágmarki.
Skólaskrifstofa Suðurlands er rekin af flestum sveitarfélögunum á Suðurlandi, þ.á.m. Flóahrepp. Þar er unnið mikilvægt starf fyrir allt skólahald sveitarfélganna og um mikilvægt samstarf að ræða. Flóahreppur tekur einnig þátt í rekstri Tónlistarskóla Árnessýslu. Samkvæmt lögum um tónlistarskóla eru það sveitarfélögin sem greiða allan launakostnað tónlistarskólanna en skólagjöld dekka annan kostnað.
Menningarmál.
Menningarmál er allstór rekstarliður hjá sveitarfélaginu og er rekstur félagsheimilanna þar lang umfangsmestur. Einnig eru hér um að ræða samstarfsverkefni á vegum Héraðsnefndar Árnessýslu um rekstur Byggðasafns Árnesinga. Héraðsskjalasafns Árnesinga og Listasafns Árnesinga. Héraðsnefndin hefur einnig lítillega komið að rekstri Héraðsbókasafnsins en Flóahreppur hefur því til viðbótar greitt til bókasafnsins töluverða upphæð og þannig staðið við lagaskyldur sínar um rekstur bókasafna.
Félagsheimilin þrjú sem eru í Flóahreppi eru öll í töluverðri notkun og hafa í gegnum tíðina skilað samfélaginu hér gríðarmiklum verðmætum í öflugu félags- og menningarlífi. Sveitarfélögin gömlu stóðu vel að rekstri þessarra húsa og er ég sannfærður um að þeim peningum var vel varið og að við njótum þess í dag m.a. í góðu mannlífi hér í sveit. Með sameiningu sveitarfélaganna breytast aðstæður og því ekki óeðlilegt að skoða með hvaða hætti best sé að standa að þessum málum í framtíðinni. Hér eins og annars staðar í rekstri sveitarfélgasins er nauðsynlegt að fjármunirnir nýtist sem allra best og skili þeim árangri sem að er stefnt. Sveitarfélagið er að verja peningum í þennan málaflokk til efla félags-og menningarlíf vegna þess að það styrkir samfélagið.
Ungmennafélögin og kvenfélögin í sveitinni eru meðeigendur sveitarfélagsins að félagsheimilunum hvert á sínu starfssvæði. Þessi félög gegna lykilhlutverki í félags-og menningarlífi sveitarinnar. Þau hafa lagt rekstri húsanna lið á ýmsan hátt í gegnum tíðina og húsin gegna stóru hlutverki í þeirra öfluga starfi. Flóahreppur hafði á síðasta ári forgöngu um það að skoða með þessum félögum hvort og með hvaða hætti best væri að sameina rekstur félagsheimilanna undir eina stjórn með það að markmiði að ná fram hagræðingu. Efla mætti starfsemi húsanna enn frekar án þess að skerða á nokkurn hátt möguleika félaganna til sinnar starfsemi. Í samræmi við niðurstöðu þessarar vinnu tók ný sameiginleg stjórn allra félagsheimilanna, sem skipuð er fulltúum sveitarfélagsins og ungmenna- og kvenfélaganna, við stjórn 1.október s.l. Gömlu húsnefndirnar þrjár voru lagðar niður. Sveitarfélagið sér rekstrinum fyrir starfsfólki og er nú starfsemin unnin m.a. á skrifstofu sveitarfélgsins, af umsjónarmanni fasteigna sveitarfélagsins og af húsvörðum sem ráðnir voru í öll húsin.
Æskulýðs- og íþróttamál.
Flóahreppur hefur lagt starfsemi ungmennafélganna lið með lítisháttar styrk á hverju ári. Hér er um gríðalega mikilvæga starfsemi að ræða fyrir sveitarfélagið og tel ég það eitt af helstu stoðum þessa samfélags hvað þessi félög hafa haldið hér uppi öflugu starfi. Á síðasta ári var enn frekar reynt að styrkja þessa starfsemi með því að semja við félögin að félagsmenn þeirra sinntu ýmsum verkefnum m.a. við framkvæmdir í skólunum gegn ákveðnum greiðslum sem gekk til félaganna. Verkefni þessi gengu mjög vel og held ég að bæði sveitarfélagið og ungmennafélögin hafi grætt á þessu. Flóaskóli hóf einnig samstarf við félögin nú í haust um íþróttaæfingar strax að loknum skóla sem gengið hefur mjög vel og lofar góðu. Það er mikilvægt að samstarf sveitarfélagsins og stofnanna þess við þessi félög sé með sem allra besta móti. Þannig náum við bestum árangri í því sem við erum að gera.
Flóahreppur hefur verið með unglingavinnu nokkrar viku á hverju sumri. Markmiðið er að veita unglingum í sveitinni tækifæri á einhverri vinnu sem eflir þau og þroskar og einnig að hafa starfskrafta til að snyrta og fegra umhverfið í sveitarfélaginu svo okkur sé sómi af.
Brunamál og almannavarnir.
Flóahreppur stendur að rekstri Brunavarna Árnessinga og er aðili að Almannavarnarnefnd Árnesinga. Nú á haustdögum var undirritaður samningur allra sveitarfélaganna í Héraðsnefnd Árnesinga um sameiningu á almannvarnarnefndum á svæðinu. Fram að þeim tíma var Flóahreppur aðili að Almannvarnarnefnd Árborgar og nágrennis. Hér er um mikilvæg málefni í hverju samfélagi að ræða og með þetta víðtæku samstarfi er verið að tryggja hér öflugri stofnanir sem geta brugðist við þegar á þarf að halda.
Hreinlætismál.
Sorphirða og sorpeyðing hefur verið vaxandi málaflokkur hjá sveitarfélaginu. Það sorp sem til hefur fallið í sveitarfélaginu hefur sífellt farið vaxandi og kostnaður aukist. Kostnaður við sorpeyðingu hér á þessu svæði hefur þó ekki verið eins hár og víða annarstaðar en hún hefur falist í urðun á öllu sorpi í Kirkuferjuhjáleigu í Ölfusi. Þar er búið að urða gífurlegt magn af sorpi og fyrisjáanlegt að það svæði er að verða fullnýtt. Starfsleyfi svæðisins rann út núna í haust en hefur verið framlengt um eitt ár en þá verður svæðinu lokað. Ljóst er að kostnaður við sorpeyðingu hækkar þá mikið og er helst rætt um að keyra sorpið til Reykjavíkur og urða það síðan í Álfsnesi. Þar hefur kostnaður við urðun verið margfalt hærri. Einnig liggur fyrir að íslendingar hafa skuldbundið sig til að minnka urðun á sorpi samkvæmt alþjóðasamningum og auka endurnýtingu.
Megnið af því sorpi sem farið hefur til urðunar er hægt að endurnýta. Annað hvort með því að jarðgera það eða flytja til endurvinnslu. Um gífurlega sóun á efnum hefur verið að ræða fram að þessu og sú hugsun sem viðgengist hefur í þessum málum yfirleitt gengur ekki upp umhverfislega séð. Til að breyta þessu er einfaldast að flokka sorpið strax á þeim stað sem það fellur til. Einnig er auðveldlega hægt að minka framleiðslu á sorpi t.d. með því að minnka óþarfa umbúðanotkun sem mjög mikið er af. Það er nausynlegt að neytendur séu meðvitaðir um þetta og veiti framleiðendum og söluaðilum aðhald í þessum efnum.
Flóahreppur gerði á síðasta ári samning við Íslenska Gámafélagið um söfnun og móttöku á flokkuðu sorpi í sveitarfélaginu. Íslenska Gámafélagið hefur verið að þróa þessa þjónustu fyrir sveitarfélög og prófað hana t.d. í Stykkishólmi með góðum árangri. Flóahreppur er fyrsta sveitarfélagið í dreifbýli til að taka upp þetta kerfi og er skemmst frá því að segja að í heild hefur þetta gengið ljómandi vel. Lykilatriði er að íbúarnir taki þátt í þessu og flokki allt sorp sem til fellur heima á bæjunum. Áhugi íbúa hefur verið mikill á þessu verkefni og þeir hafa staðið sig vel. Flóahreppur er í raun að auka þjónustuna að því leiti að nú er flokkað sorp sótt heim til íbúanna en áður urðu þeir að skila því sjálfir til móttökustöðva eða í grenndargáma ef vilji var til þess að skila endurnýtanlegum efnum sér. Nú þegar er ljóst að það sorp sem þarf að urða héðan hefur stórminnkað og allar horfur á að þeim árangri sem stefnt var að með þessum breytingum hafi þegar verið náð.
Skipulags- og byggingamál.
Gerðar voru þær skipulagsbreytingar 2007 að gengið var til samstarfs við sveitarfélögin í uppsveitum Árnessýslu um rekstur skipulags- og byggingafulltrúa- embættisins. Hér er um töluvert umfangsmikinn málaflokk að ræða en á síðustu árum hefur bygginga- og skipulagsmálum fjölgað mikið hér í sveit. Meðferð skipulagsmála hefur stóraukist, en mikið hefur verið um stofnun nýbýla hér ásamt skipulagningu heilu smábýlahverfanna. Töluverð vinna er við umfjöllun um þessi mál og kröfur um nákvæmari og betri skipulagsgögn og vandaðri umfjöllun skipulagsyfirvalda alltaf að aukast. Með samstarfi við önnur sveitarfélög hefur tekist að halda kostnaði niðri ásamt því að efla faglega umfjöllun. Það er bagalegt að sveitarfélög hafa ekki haft heimild til innheimtu þjónustugjalda vegna kostnaðar við meðferð skipulagsmála. Sú heimild hefur verið í þeim frumvörpum að lögum sem lögð hafa verið fram og verið til umfjöllunar á síðustu árum. Frumvörp þessi hafa ekki enn fengið afgreiðslu enda nokkuð umdeild vegna ýmissa breytinga á skipulagsmálum sem þar eru lögð til.
Aðalskipulag Flóahrepps í fyrrum Villingaholtshreppi hefur verið til umfjöllunar hjá sveitarfélaginu frá því það var stofnað. Við sameininguna 2006 var nýlokið gerð aðalskipulags í fyrrum Gaulverjabæjar- og Hraungerðishreppi. Vinna við aðalskipulag Villingaholsthrepps var langt kominog var ákveðið í samráði við Skipulagsstofnun að ljúka þeirri vinnu. Töluverð umfjöllun hefur verið um þetta skipulag og þá fyrst og fremst vegna skiptra skoðana um það hvort gera ætti ráð fyrir Urriðafossvirkjun eða ekki. Sveitarstjórn Flóahrepps hefur reynt að vanda alla umfjöllun um þetta mál. Hún hefur farið vel yfir allar ábendingar og athugasemdir sem henni hafa borist vegna málsins og fylgst vel með allri umfjöllun um það. Markmið sveitarstjórnar í þessarri vinnu hefur eingöngu verið það að standa vörð um hagsmuni sveitarfélagsins og íbúa þess til framtíðar.
Þessa daga er verið að leggja lokahönd á þetta skipulag og verður þá komið í gildi aðalskipulag í öllu sveitarfélaginu eins og lög gera ráð fyrir.
Umferða- og samgöngumál.
Á síðasta ári var um töluverðan snjómokstur að ræða. Þetta er kostnaður sem er mjög mismunandi á milli ára og engin leið er að áætla hann fyrirfram. Vegagerðin kostar snjómoksturinn að hluta til með sveitarfélögunum. Hún sér alfarið um mokstur á aðalleiðum eins og á Flóaveginum og á Villingaholtsvegi og Gaulverjabæjarvegi niður að Þjórsárveri og Félagslundi. Á öðrum þjóðvegum og öllum tengivegum greiðir Vegagerðin helming kostnaðar á móti sveitarfélaginu. Sveitarfélagið hefur hinsvegar greitt allan kostað við mokstur á heimreiðum heim að bæjum.
Þegar snjóar er þessi kostnaður fljótur að hækka. Reynt er að standa þannig að þessum málum að hann nýtist sem flestum á sem bestan hátt. Gerður var þríhliða samningur milli Flóahrepps, Vegagerðar og verktaka sem sjá um snjóhreinsun. Stefnt er að því að þegar þörf er á sé búið að opna alla vegi strax að morgni þannig að skólabílar og fólk sem sækir vinnu frá bæ komist leiðar sinnar á réttum tíma. Ekki er verið að leggja í kostnað við að moka einstaka skafla ef færð er allmennt góð og ekki er verið að moka ef veður er þannig að það skefur í förin jafn óðum. Ekki er heldur verið að moka á kostnað sveitarfélagsins heima á hlöðum hjá fólki.
Umhverfismál.
Umhverfismál er mikilvægur málaflokkur og í reynd snerta allir málaflokkar umhverfið á einn eða annan hátt. Ég hef áður nefnt stórt skref Flóahrepps í umhverfismálum í sambandi við breyttar áherslur og skipulagbreytingar í sorphirðumálum. Skipulagsmál eru líka að stórum hluta umhverfismál og þar hefur verið reynt að hafa að leiðarljósi að nýting lands sé með sjálfbærum hætti og að ekki sé verið að taka meira land til mannvirkjagerðar en þörf er á.
Á undanförnum árum hefur tófa numið hér land og haft veruleg áhrif á lífríkið m.a. allt fuglalíf. Á grenjatímanum hefur verið ráðin refaskytta til að stemma stigu við fjölgun tófunnar á svæðinu. Nokkur árangur varð af þessu nú í sumar og reikna ég með að áfram verði unnið að þessu verkefni.
Flóahreppur hefur hvatt til góðrar umgengi m.a. með umhverfisverðlaunum ár hvert og lögð er áhersla á að umhverfi stofnana sveitarfélagsins sé sinnt og viðhaldi húseigna. Ýmislegt er þó hægt að gera betur í þessum efnum og er unnið að því.
Flóahreppur hefur samþykkt að vera þátttakandi í verkefninu Staðardagskrá 21 sem er velferðaráætlun þar sem horft er til þróunar samfélagsins til langs tíma. Þetta er áætlun um þau verk sem unnin eru í hverju samfélagi til að nálgast markmið um sjálfbæra þróun á 21. öldinni þ.e.a.s. þróun sem tryggir komandi kynslóðum viðunandi lífsskilyrði.
Atvinnumál.
Þó atvinnulíf hér í sveit hafi löngum verið nokkuð einhæft hefur fjölbreytni þess verið að aukast ár fá ári. Landbúnaður er stór liður í atvinnulífi hér og þó að sérhæfing sé alltaf að aukast og búum að fækka sem framleiða kjöt eða mjólk er hér um heilmikla framleiðslu að ræða á ýmsum landbúnaðarvörum. Hrossabúskapur er vaxandi atvinnugrein hér og eins ferðaþjónusta. Á síðustu árum hafa ýmis fyrirtæki verið að koma sér fyrir og er um mjög athygliverða þróun að ræða. Hér er bæði dæmi um að fyrirtæki eru flutt hingað af höfuðborgarsvæðinu og eins hafa verið stofnuð ný fyrirtæki. Ekki er um fyrirtæki með mikinn fjölda starfsmanna ræða hvert um sig en þessi þróun hefur aukið fjölbreytni atvinnulífsins sem styrkir samfélagið sem heild.
Atvinnuástand hefur á liðnum árum verið með þeim hætti að ekki hefur þótt ástæða að leggja mikið fjármagn eða vinnu í að efla það sérstaklega. Fólk hefur frekar vantað í þau störf sem til falla eða verða til. En nú s.l. haust varð heldur betur breyting á og þjóðfélagið allt illilega minnt á hvers virði það er að uppbygging atvinnulífs sé með traustum hætti og að þau verðmæti sem verið er að skapa séu raunveruleg verðmæti sem skili sér í traustri atvinnu fólks og sterku samfélagi.
Það er mikilvægt fyrir þetta svæði að sveitarfélög og fólk almennt standi saman að uppbyggingu atvinnutækifæra. Hér verður líka að gæta þess að ekki sé gengið á möguleika þeirrar atvinnu sem fyrir er. Ekki er nóg að horfa bara til einstakra sveitarfélaga í einu því sveitarfélagamörk hafa hér engin áhrif, hvorki á þau umhverfis- eða samfélagslegu áhrif sem atvinnuuppbygging getur haft í för með sér.
Flóahreppur hefur á síðasta ári tekið þátt í samstarfsverkefni sveitarfélaga beggja vegna Þjórsár um verkefnið ”Þjórsársveitir”. Það gengur út á það að reyna að tryggja að eitthvað af þeirri orku sem framleidd er á svæðinu verði nýtt hér til atvinnusköpunar. Stór hluti allrar raforku sem framleidd er í landinu er framleidd hér á svæðinu en er nánast öll flutt í burtu og notuð annarsstaðar. Hér er miklvægt, og á það hefur verið lögð áhersla, að sú starfsemi sem gerð er krafa um að hér komi taki mið af því að hér er mikill landbúnaður stundaður og ferðaþjónusta sem reiða sig á umhverfið. Það er því nauðsynlegt að um umhverfisvæna starfsemi sé að ræða sem nýta endurnýjanlegan orkugjafa eins og vatnsfallsvirkjanir eru.
Flóahreppur er aðili að Atvinnuþróunarfélagi Suðurlands. Félagið veitir m.a. styrki til atvinnuþróunar. Ekki er um háar upphæðir að ræða en getur skipt máli fyrir einstaklinga og litil fyrirtæki til að koma undir sig fótunum. Félagið veitir einnig ráðgjöf og aðstoð m.a. vegna nýsköpunar, vöruþróunar og markaðssetningu og viðbótar við starfsemi sem fyrir er. Rétt er að benda þeim aðilum á þetta sem gætu nýtt sé þessa þjónustu.
Sameiginlegur kostnaður.
Eitt af markmiðum sameiningar sveitarfélaganna var að koma á fót starfsemi á skrifstofu sveitarfélagsins og ráða sveitastjóra. Ástæða þess að lögð er áhersla á það er að tryggja góða stjórnsýslu og fagleg vinnubrögð við stjórn sveitarfélagsins. Eins og hér hefur komið fram er rekstur sveitarfélaga nokkuð umfangsmikill og lagaskyldur margar um verkefni og vinnubrögð.
Vinna við að koma upp þessari starfsemi fyrir sameinað sveitarfélag hefur verið umfangsmeiri en ég gerði mér grein fyrir í upphafi. Jafnt og þétt hefur þetta þó gengið þokkalega og starfsfólk sveitarfélagsins á skrifstofunni sífellt að nálgast það markmið sem stefnt er að með starfsemi skrifstofunnar. Hugsanlega hefði verið hægt að vinna þetta hraðar með fleira starfsfólki. Í þessum málum eins og öðrum er samt mikilvægt að þenja ekki starfsemina of mikið út og gæta aðhalds í kostnaði. Það er t.d. alltaf nauðsynlegt að skoða hvort og hvenær hagstætt sé að taka verkefni inn á skrifstofuna. Alveg eins getur komið til greina að kaupa þjónustuna annars staðar frá ef það er hagsætt fyrir sveitarfélagið. Launaútreikningar kennarra voru t.d. þegar Flóahreppur var stofnaður gerður á skrifstofu SASS. Þegar SASS hætti að veita þessa þjónustu var það niðurstaða að Flóahreppur ásamt tveimur öðrum sveitarfélögum sameinuðust um launaútreikninga á skrifstofu eins sveitarfélagsins.
Eignasjóður.
Þeir málaflokkar sem hér hafa verið nefndir tilheyra allir svo kölluðum aðalsjóði í A-hluta sveitarsjóðs. Til A-hluta sveitarsjóðs telst einnig Eignasjóður. Þar er um að ræða rekstur þeirra fasteigna sem aðalsjóður þarf á að halda í sínum rekstri. Árið 2007 var ráðin til sveitarfélagsins umsjónarmaður fasteigna sem hefur umsjón með þessum rekstri ásamt þeim leiguíbúðum sem sveitarfélagið á og húsvörslu í skólunum. Mikilvægt er að standa vel að þessum rekstri þannig að það húsnæði sem verið er að nota nýtist þeirri starfsemi sem það á að þjóna sem allra best. Einnig er nauðsynlegt að allt viðhald húsa sé í góðu lagi og ekki safnist upp viðhaldsverkefni sem valda skemmdum og auka kostnað. Það að ráða sérstakan umsjónarmann fasteigna hefur reynst vel og er að skila okkur mun betri árangri í þessum efnum.
Á síðasta ári var húsnæði Gaulverjaskóla selt. Ekki var lengur þörf fyrir það til reksturs skóla og skynsamlegt til að koma húsinu í einhvern rekstur og í nauðsynlegt viðhald að selja það. Ásættanlegt verð fékkst fyrir það og áhugaverðri starfsemi í ferðaþjónustu er nú verið að koma þar á fót.
Rekstur gatnakerfa sveitarfélaga tilheyrir einnig eignasjóði. Í byrjun síðasta árs var ákveðið að bjóða út í einu lagi hönnun, framkvæmdir og byggingarétt í litlu þéttbýli sem hefur verið skipulagt við Þingborg. Þegar þessi ákvörðun var tekin var enn mikill uppgangur í þjóðfélaginu og eftirspurn eftir byggingalóðum virtist vera töluverður. Þegar búið var að auglýsa og tilboð fóru að berast virtist þrengja mjög að á þessum markaði. Bankar hættu nánast alveg að lána og kólnun á þessum markaði var nokkuð hröð. Eitt tilboð barst í verkið ásamt frávikstilboði frá sömu aðilum. Þegar hér var komið sögu var nokkuð ljóst að um verulega breyttar aðstæður á markaðinum var að ræða sem ekki sá fyrir endann á. Var ákveðið að hafna tilboðunum og fresta verkefninu.
Gatnagerð í iðnaðarhverfinu í Heiðargerði var boðin út síðast liðið sumar. Tekið var tilboði lægstbjóðanda og átti verkinu að vera lokið nú í haust. Verktakanum tókst ekki að ljúka verkinu og á eftir að malbika. Samhliða þessari gatnagerð var aðstaða fyrir gámasvæði sveitarfélagins á svæðinu lagfærð. Brýnt er að ljúka þessarri framkvæmd og koma á betri umgengni á svæðinu.
Vatnsveita.
Rekstur vatnsveitunnar tilheyrir B-hluta sveitarsjóðs. Síðustu tvö sumur hafa verið rekstri vatnsveitunnar nokkuð erfið vegna þurrka. Fjöldi notenda er alltaf að aukast en markmið er að geta þjónað öllum sem á þurfa að halda með vatn. Það er ljóst að núverandi vatnsöflun dugar ekki til framtíðar fyrir vatnsveituna og hefur verið unnið að því að leita varanlegrar lausnar á því. Til lengri tíma litið er skynsamlegt að auka öryggi vatnsverndar með því að taka vatn fjær byggð og ræktunarlandi en hér hefur verið gert. Vatnslindir okkar eru líka viðkvæmar fyrir þurrkum eins og komið hefur fram tvö síðastliðin sumur vegna þess að vatnasvæði lindanna er frekar lítið. Urriðafosslind hefur verið notuð þegar á þarf að halda en hún krefst mikillar vöktunar vegna þess að vatn úr henni hefur mengast af yfirborðsvatni í hrauninu sem er þar í kring.
Flóahreppur hefur leitað eftir samvinnu við nágrannasveitarfélög um öruggari vatnsöflun sem gæti verið lausn til einhverrar framtíðar hér. Rangæingar hafa sýnt áhuga á samstarfi um þessi mál og er nú unnið að vatnsöflunarmálum í samvinnu við þá.
Flóahreppur hefur einnig gert samkomulag við Landsvirkjun um að hún kosti þessa framkvæmd fyrir sveitarfélagið vegna fyrirhugaðrar virkjunnar þeirra við Urriðafoss sem gæti gert vantsöflun á svæðinu enn vandasamari. Í dag er unnið að því að tryggja það fjármagn sem uppá vantar til þess að hægt sé að fara í framkvæmdir.
Flóahreppur mun áfram reka sína vatnsveitu og sitt dreyfikerfi í sveitarfélaginu þó af þessu samstarfi verði. Samstarfið snýr að vatnöflun og stofnlögn fyrir vatnið að sveitarfélagsmörkum.
Aðrir kostir hafa einnig verið kannaðir, m.a. samstarf við Árborg um vatn úr Ingólfsfjalli. Þar er staðan þannig að ekki er tryggt að ná nógu miklu vatni fyrir þá byggð sem er í Árborg og fyrirhuguð er í allra nánustu framtíð. Einnig hefur sveitarstjórn velt fyrir sé kosti þess að semja við stór veitufyrirtæki eins og t.d. Orkuveitu Reykjavíkur að yfirtaka rekstur vatnsveitunnar. Sú skoðun hefur bent til þess að ekki væri áhugi á slíku nema þá e.t.v. ef vatnskattar hér myndu stórlega hækka.
Leiguíbúðir.
Flóahreppur á nokkrar íbúðir sem eru leigðar út. Rekstur þeirra er í B-hluta sveitarsjóðs. Þessar íbúðir hafa oft á tíðum nýst sveitarfélaginu vel þegar ráðið er hér í kennarastöður. Þá getur skipt sköpum að geta tryggt viðkomandi húsnæði svo hann geti komið hér til starfa. Að öðru leiti er ég ekki viss um að sveitarfélagið eigi að vera mikið á þessum leigumarkaði með húsnæði. Æskilegt getur samt verið að hér eins og annar staðar sé hægt að fá leigt húsnæði og ábyggilega er einhver markaður fyrir slíkt.
Á síðasta ári var kennarabústaðurinn við Þingborg seldur. Til greina kemur að selja fleiri íbúðarhús sem sveitarfélagið á ef ásættanlegt verð fæst fyrir það. Sveitarfélagið á einnig eyðijörðina Yrpuholt sem auglýst hefur verið til sölu. Skynsamlegt er að athuga með sölu á þeim eignum sem ekki eru beint að skila arði til sveitarfélagsins eða að nýtast með beinum hætti í starfsemi þess. Með þvi er hægt að losa fé sem hægt er að nýta til annarra framkvæmda.
Ég hef nú lokið þessarri yfirferð um ýmis málefni sem Flóahreppur hefur verið og er að fást við. Ekki er um tæmandi upptalningu að ræða því ótal mörg önnur viðfangsefni er verið að fást við. Ég vona samt að þeir sem þetta lesa séu að einhverju leiti fróðari um starfsemi sveitarfélagsins.
Ég vil óska öllum gleðilegs árs og þakka ánæguleg samskipti á liðum árum.
Kolsholti I 3.janúar 2009
Aðalsteinn Sveinsson
Oddviti Flóahrepps